حصبه (تیفوئید)

   بیماری حصبه یا تیفوئید که به تب روده هم معروف است یک عفونت باكتريايي دستگاه گوارش است .

   از آنجا که حصبه با مصرف آب، میوه ها، سبزیجات و غذای آلوده در فصل تابستان و به دنبال افزایش سفرهای بین‌شهری شیوع می‌یابد، به نظر می‌رسد که این بیماری خاص فصول گرم سال است؛ اما هر زمان که بهداشت تغذیه‌ای را به عنوان یک ضرورت از خاطر ببریم، این بیماری عفونی واگیردار به سراغمان می‌آید. برخی از پزشکان حصبه را بیماری دست های کثیف نامیده‌اند.

   شیوع آن در آسیای جنوب شرق، آسیای مرکزی و حنوب آفریقا بیش‌تر است.

علت بیماری حصبه:

   حصبه یا تیفوئید يك بيماری حاد است  كه عامل آن باكتری به نام سالمونلا تيفی  (Salmonella typhi) می باشد .

انتقال(سرایت) بیماری حصبه:

   میکروب بیماری تیفوئید از راه دهان وارد دستگاه گوارش شده و از آنجا به سایر نقاط بدن می‌رسد و نشانه‌های بیماری را پدیدار می‌سازد، میکروب باسیل از راه مدفوع به خارج راه می‌یابد؛ مدفوع و صفرا در دوران استقرار بیماری آلوده می‌باشند.

    گاهی در ادرار و استفراغ بیماران نیز باسیل وجود دارد. بیشتر بیماران در دوران نقاهت هم عامل انتشار میکروب به شمار می‌روند.

* سرایت مستقیم:

   پرستاران و مراقبان بیماران از راه دستهای خود آلوده می‌گردند. آنهائی که لگن بیمار را برمی‌دارند و یا لباس و ملحفه‌های وی را عوض می‌کنند و در معرض آلودگی مستقیم قرار دارند. بنابراین اگر کمال نظافت بعد از تماس با مریض رعایت شود آلودگی ناچیز خواهد شد.

* سرایت غیرمستقیم:

- آب، بهترین منبع آلودگی را تشکیل می‌دهد و این مطلب درآلودگی‌های لوله‌های آب یک محله یا یک قنات و آلوده کردن تعداد زیادی از افراد به اثبات می‌رسد.  پیش از این یخ غیربهداشتی یک عامل انتقال بیماری در ایران به شمار می‌رفت. (باكترى توليد كننده حصبه، در آب راكد و مخازن آب، ۳ تا ۴ هفته زنده مى‏ماند.)

توجه: 

   افرادی که از آب‌های نامطمئن و غیر بهداشتی استفاده می‌ کنند، اگر این آب‌ها با فاضلاب مخلوط شده باشد، باعث ابتلا آنها به حصبه خواهد شد.

- آلودگی شیر، پنیر تازه توسط آب آلوده یا دستهای آلوده دیده شده‌ است. (باكترى توليد كننده حصبه، در پنير تازه تا چند هفته، در كره تا دو ماه و در بستنى تا چند ماه زنده می ‏ماند.)

- سبزیجاتی را که با کود انسانی تغذیه می شوند احتمال آلودگی آن ها زیاد است.

- نرم‌تنان دریائی و صدف‌ها و میگو و ...  یکی از منابع آلودگی در کشورهای اروپایی به ‌شمار می‌آیند. صدف هائی که در مسیر پساب و رودخانه‌های کثیف قرار می‌گیرند آلوده می‌شوند.

- مگس هم عامل مهمی در پخش بیماری است.

- در آزمایشگاه ها افرادی که با کشت و مطالعات این میکروبها سروکار دارند ممکن است تصادفاً آلوده گردند، پزشکان بخش‌های عفونی هم به دلایل بالا بیشتر در معرض آلودگی می‌باشند.

- پودر گوشت، تخم مرغ و سایر مواد غذائی هم ممکن است عامل سرایت بیماری باشند.

نشانه های بیماری حصبه:

   با شروع علائم، شخص احساس ناخوشی-خواب آلودگی- درد شکم و بعد تب دارد. اگر بيمار درمان نشود با افزايش علائم، درجه تب می تواند به (۴۰ تا ۴۱) درجه سانتيگراد برسد که در اين صورت علامت مشخصه ديگری به نام لکه های صورتی يا Rose spot در قسمت فوقانی شکم بيمار (روی قفسه سينه) ديده می شود که بهتر است مريض دائماً از اين ناحيه معاينه شود چون اين علامت در اواخر هفته اول در صورتی که درمان نشود ديده شده و سريعاً محو می شود، در صورتی که مريض معاينه نشود اين علامت مشخصه را از دست خواهيم داد.

   بيمار مبتلا به تيفوئيد ممکن است سرفه خشک نيز داشته باشد و تب آب به صورت پله ای بالا رود (هر روز بالاتر می رود تا به ۴۱درجه سانتيگراد می رسد).

   همچنين ممکن است در بالغين شروع علائم با يبوست و در اطفال شروع علائم با اسهال خفيف و درد شکمی همراه باشد و اگر بيماری طول بکشد شخص اشتهای خود را از دست داده در نتيجه لاغری و کاهش وزن را در او مشاهده خواهيم کرد.

    با وجود تب بالا ممکن است تعداد ضربان قلب به نسبت آهسته باشد.

   بزرگی طحال و کبد نيز از علائم ديگر بيماری محسوب ميشود. در هفته سوم در صورتی که بيماری درمان نشود خطر پاره شدن دستگاه گوارش (روده ها) وجود دارد که می تواند باعث خونريزی و حتی مرگ وی شود.

بنابراین علائم حصبه یا تیفوئید شامل موارد زیر است:

- اسهال‌. در موارد خفيف‌ تنها ممكن‌ است‌ ۳-۲ بار اجابت‌ مزاج‌ شل‌ در روز وجود داشته‌ باشد. در موارد شديد ممكن‌ است‌ هر ۱۵-۱۰    دقيقه‌ اسهال‌ آبكی‌ رخ‌ دهد.

- استفراغ
- تب‌
- سردرد             
- دردهای‌ عضلانی‌
- بثور پوستی‌ قرمز رنگ‌ روی‌ شكم‌             
- كرامپ‌های‌ شكمی‌ (انقباضات دردناک عضلات شکمی) (گاهی‌)
- خون‌ در مدفوع‌ (گاهی‌)

تشخیص بیماری حصبه:

   تشخيص‌ با بررسيی آزمايشگاهی‌ خون‌ صورت‌ می گيرد.

   البته کشت مغز استخوان دقيق ‌ترمی‌ باشد، ولی هم مشکل و هم دردناک است. (اگر بیمار پیش از مراجعه به پزشک متخصص، آنتی‌بیوتیک مصرف کرده باشد، ممکن است که دیگر از طریق کشت خون نتوان میکروب حصبه را شناسایی کرد و در این صورت از کشت مغز استخوان برای تشخیص قطعی استفاده می‌شود.)

  هم‌چنين از کشت مدفوع و ادرار هم برای تشخيص استفاده می‌شود.

درمان بیماری حصبه:

   ابتلا به حصبه در صورت تشخیص سریع خطری را برای بیمار به همراه ندارد چه بسا که در بسیاری موارد این بیماری به سرعت و به صورت سرپایی نیز قابل درمان خواهد بود.

   بیماری حصبه با درمان معمولاً ظرف ۳-۲ هفته قابل علاج است . بدون درمان می تواند كشنده باشد.

   در موارد شدید این بیماری، بیمار باید در بیمارستان بستری شود.

   درمان با تجویز آنتی بیوتیک به وسیله ی پزشک صورت می گیرد.

پیشگیری از ابتلاء به حصبه:

* براي‌ مسافرت‌ به‌ كشورهايی‌ كه‌ در آن ها حصبه‌ وجود دارد، واكسيناسيون‌ برای‌ تيفوئيد (تزريقی‌ يا نوع‌ خوراكی) در نظر  گرفته شود. 

* در طول‌ مسافرت‌ در مناطق‌ استوايی‌، از آب‌، شير، سالاد و سبزيجات‌ خام‌، ميوه‌های‌ پوست‌ نكنده‌ و  مصرف محصولات‌ لبنی‌ پرهيز شود.

* از  مصرف مرغ‌ و خروس‌ و محصولات‌ آنها كه‌ به‌ مدت‌ طولانی‌ خارج‌ از يخچال‌ مانده‌ باشند، خودداری گردد.

* بعد از اجابت‌ مزاج‌ و پيش‌ از دست‌ زدن‌ به‌ غذا دست ها، کاملاً شسته شوند.