تا سال ۱۹۳۶، ذات الریه اولین علت مرگ در ایالات متحده به حساب می آمد و بعد از آن با توجه به استفاده از آنتی بیوتیکها این بیماری قابل کنترل شد. در سال ۲۰۰۰ ذات الریه همراه با آنفلوانزا بعنوان هفتمین علت مرگها شناخته شده اند.

ذات الریه یا پنومونی(Pneumonia)

   ذات الریه یا سینه پهلو اصطلاح عمومی است که برای توضیح بیماری‌های التهابی ریه به کار می‌رود. این بیماری معمولاً به این دلیل ایجاد می‌شود که حفره‌های شش، کیسه‌های هوا در ریه‌ها، از چرک و مخاط پر می‌شوند.

   ذات‌الريه بيماری خطرناك است و در صورت تداوم نشانه‌ها بايد بلافاصله به پزشك مراجعه كرد تا در صورت نياز در بيمارستان بستری شد، در غير اين صورت می‌تواند منجر به مرگ شود.

   پنومونی به معنای التهاب بافت ریه است که اغلب ناشی از عفونت می باشد. پنومونی اغلب شدیدتر از برونشیت است (برونشیت به معنای التهاب یا عفونت راه های هوایی بزرگ یعنی برونشها است).

   گاهی اوقات برونشیت و پنومونی همزمان رخ می دهند که به آن برونکوپنومونی می گویند.

درگیری شش ها در بیماری ذات الریه

   در حالت طبيعی كيسه هوای ريه‌ها كه مملو از هوا هستند مبادله گاز اكسيژن را در ريه‌ها تسهيل می‌نمايد در حالی كه در بيماری ذات‌الريه، اين كيسه‌ها به جای اينكه مملو از هوا باشند با چرك و خلط پر می‌شوند .

   ذات‌الریه عفونتی است که منجر به التهاب و پرشدن فضاهای داخل ریه و مجاری هوایی از مایع می‌گردد. به دنبال ایجاد عفونت، گلبول‌های سفید به طرف ریه‌ها حرکت می‌کنند تا با عفونت مبارزه نمایند. اما این جریان منجر به بروز اختلال در عملکرد اصلی ریه یعنی دریافت اکسیژن از هوا و انتقال آن به سیستم گردش خون می‌گردد.

   التهاب حفره‌های شش، توانایی ریه‌ها در گرفتن اکسیژن از هوا را محدود می‌کنند و در نتیجه موجب ناتوانی سیستم گردش خون می‌شود. مشکلات دیگری هم ممکن است اتفاق بیفتد. مثلاً ورود باکتری به  خون یا ملتهب و بسته شدن ریه ها. 

   ذات الریه از دو طریق می تواند ریه های شما را تحت تأثیر قرار دهد. ذات الریه لوبی ( قطعه ای) که یک لوب یا قطعه ای بزرگ از ریه ها را درگیر می کند و دیگری ذات الریه برونشی که کل ریه را به صورت مناطق کوچک اما منتشر درگیر می نماید.

علل ذات الریه

   ذات الریه معمولاً به‌ وسیله باکتری‌ها یا ویروس‌ها ایجاد می‌شود ولی با این حال علل دیگری نظیر قارچ‌ها نیز وجود دارند.

   شایع‌ترین علت باکتریائی آن پنوموکوک است ولی علل کمتر شایع عبارتند از باکتری‌های استرپتوکوک و استافیلوکوک .

   ذات‌الریه می‌تواند به‌وسیله مایکوپلاسماها هم ایجاد شود. علل ویروسی ذات‌الریه شامل آنفولانزا و آدنوویروس‌ها است.

   برای ابتلاء به ذا‌ت‌الریه باکتریائی، کودک باید زمانی که نسبت به آن بسیار مستعد است با باکتری آن ارتباط پیدا کرده باشد. پنوموکوک، استرپتوکوک و باکتری‌های استافیلوکوک در بینی و گلوی کودکان سالم حضور دارند. برای اینکه این باکتری‌ها بتوانند به شش‌ها برسند و جایگزین شوند مقاومت کودک باید با سرما و یا دیگر عفونت‌های مجاری تنفسی فوقانی پائین آمده باشد. بنابراین می‌توان گفت که ذات‌الریه باکتریائی به‌ صورت معمول مسری نیست.

   انواع از ذات‌الریه که به‌وسیله ویروس‌ها ایجاد می‌شوند به ‌نام ذات‌الریه‌‌های ویروسی خوانده می‌شوند و مسری می‌باشند.

فاکتورهای خطر

   فاكتورهايی از جمله اعتياد به الكل، سيگار كشيدن، حملات ناگهانی قلبی، آسم، بيماری سلول های داسی شكل، سوء تغذيه، آلرژی، استفاده زياد از مواد شيميايی و ... خطر ابتلا به ذات الريه را افزايش می دهند.

   افرادی که طحال آنان برداشته شده است نیز در معرض خطر بیشتری هستند.

   بيش‌ترين خطر بيماری ذات الريه، كودكان ۷ تا ۱۲ ساله  و کهنسالان را تهديد می‌كند.

نشانه های ذات الریه

   ذات‌الريه نشانه‌های زيادی دارد و نبايد آن را با علائم آنفلوانزا و سرماخوردگی اشتباه گرفت. نشانه‌های ناشی از آن در ابتدا قابل تحمل است اما به مرور زمان دردناك و غيرقابل تحمل می‌شود.

   علائم ذات‌الریه باکتریائی شامل عفونت‌های خفیف دستگاه تنفسی فوقانی ، شروع ناگهانی تب بالا، لرز، سرفه و تنفس شدید و گاهی درد یک طرف یا هر دو طرف سینه است. در نوزادان زجر تنفسی می‌تواند منجر به تورفتگی بین دنده‌ها و صدای خرخر در هنگام بازدم بچه شود.

   شروع ذات‌الریه ویروسی تدریجی است و به همراه سردرد، خستگی، تب یا درجات مختلف (۳۸ تا ۵/۴۰ درجه)، گلودرد و سرفه خشک و شدید است.

   از بارزترين نشانه‌های ذات الریه نيز می توان به لرزش صدا، تب بالا، سرفه‌های خشك، زياد شدن خلط سينه و سخت شدن تنفس اشاره كرد.

تشخیص ذات الریه

   تشخیص نیازمند معاینه دقیق سینه، رادیوگرافی، آزمایشات خونی و گاهی کشت خون و خلط می‌باشد.

درمان ذات الریه

   بهبودی بستگی به نوع بيماری، انتخاب روش درمانی مناسب و سلامت جسمی شخص دارد.

   در گذشته کودکی که ذات‌الریه داشت همیشه بستری می‌شد ولی اکنون جوان‌ترین و بیمارترین آنها بستری می‌شوند. بیشتر موارد ذات‌الریه باکتریائی به آنتی‌بیوتیک‌ها پاسخ می‌دهند. بیماری که عفونت استرپتوکوکی یا استافیلوکوکی دارد ممکن است نیازمند به مصرف آنتی‌بیوتیک شود. ذات‌الریه مایکوپلاسمائی به بعضی از آنتی‌بیوتیک‌ها پاسخ می‌دهد ولی ذات‌الریه ویروسی پاسخ نمی‌دهد.

   اگر فرد جوان باشد، بیماری وی سریع مشخص شده باشد، دفاع بدن وی در برابر بیماری بخوبی عمل کند و عفونت هنوز گسترش پیدا نکرده باشدو فرد فاقد هرگونه بیماری دیگری باشد، شانس بهبود بیماری در وی بیشتر است.

   در افراد جوان و سالم، درمان زودرس با آنتی بیوتیک ها، می تواند ذات الریه باکتریایی را درمان نموده، روند بهبود ذات الریه مایکوپلاسمایی را سرعت بخشیده و در درصدی از موارد ذات الریه دیکتزیایی می تواند کمک کننده باشد.

   هنوز درمان قطعی برای ذات الریه ویروسی یافت نشده است اگر چه می توان در بعضی از موارد از داروهای ضد ویروسی استفاده نمود. بسیاری از بیماران نیز می توانند در خانه درمان شوند.

   در مورد ذات‌الریه‌های ویروسی پزشک شما استراحت، مقادیر زیاد مایعات و صبر و تحمل را توصیه خواهد کرد تا بیماری مراحل خود را طی کند.

   بسیاری از موارد ذات‌الریه ویروسی خفیف می‌باشند و اصلاً شما متوجه آنها نمی‌شوید. ممکن است فکر کنید کودک سرماخوردگی دارد و نیازمند داروهای سرماخوردگی است. ذات‌الریه سپس خودبه‌خود در عرض ده تا چهارده روز خوب می‌شود.

   اگر علائم زجر تنفسی وجود داشتند. پزشک باید کودک را ببیند.

   دارویی که برای درمان ذات الریه انتخاب می شود بر اساس قضاوت پزشک و ارگانسیم هایی است که سبب بروز ذات الریه شده اند. نیز بعد از آنکه درجه حرارت بدن بیمار به حد طبیعی بازگشت، باز هم داروها باید براساس توصیه های پزشک ادامه پیدا کنند، چرا که امکان دارد ذات الریه مجدداً عود کند . گاهی اوقات امکان دارد عود مجدد بسیار شدیدتر از بیماری اولیه باشد.

    در کنار درمانهای آنتی بیوتیکی باید به بیماران درمانهای حمایتی نیز داده شود . گاهی اوقات باید به منظور افزایش اکسیژن خون به بیمار اکسیژن داده شود و در ضمن باید فرد یک رژیم غذایی مناسب نیز داشته باشد. در بعضی موارد نیز باید به بیمار دارو هایی داده شود که درد قفسه سینه را بهبود بخشیده و سرفه های شدید بیمار را آرام سازد.

پیشگیری از ذات الریه

   داشتن عادات بهداشتی مناسب، غذا و بهداشت فردی سالم، استراحت کافی و تمرینات بدنی منظم می تواند مقاومت فرد را در برابر اکثر بیماریهای تنفسی افزایش دهد.

   سیگار کشیدن بافت ریه را تخریب می‌کند و ریه را نسبت به عفونتها آسیب‌پذیر می‌کند ، پس ترک سیگار عامل مناسبی جهت پیشگیری از ذات الریه است.

   از آنجایی که ذات الریه از جمله عوارض جانبی بیماری آنفلوانزا می باشد. لذا پیشگیری از ابتلا به آنفلوانزا روش پیشگیری مناسبی جهت عدم ابتلا به ذات الریه است.

    امروزه واکسن هایی وجود دارند که می توانند در برابر پنوموکوک که منجر به بروز ذات الریه باکتریایی می شود مقابله کنند.

    معمولاً این واکسن تنها برای افرادی تجویز میشود. که دارای شانس بالایی جهت ابتلا به این بیماری باشند. بالاترین میزان خطر ذات الریه پنوموکوکی در بین افراد است که:

۱) دارای بیماریهای مزمنی نظیر بیماربهای ریوی، قلبی، کلیوی، کم خونی داسی شکل یا مرض قند می باشند.

۲) از بیماری بسیار شدیدی بهبود یافته اند.

۳) در مراکز نگهداری ویژه زندگی می کنند.

۴) افرادی که سن ۶۵ سال به بالا دارند.

   اگر شما در گروه پر خطر هستید در مورد انجام واکسیناسیون حتماً از پزشک خود سؤال کنید.

   واکسن تنها یک بار تزریق می شود و از پزشک خود در مورد واکسیناسیون مجدد سؤال کنید. در مورد زنان حامله و کودکان زیر ۲ سال واکسیناسیون توصیه نمی شود.

انواع ذات الریه را در ادامه مطلب بخوانید.