کزاز

   کزاز یا تتانوس(Tetanus)‏ بیماری است عفونی که به سبب سم  باکتری کلوستریدیوم تتانی پدید می‌آید و به دلیل انقباض‌های دردناک دایمی ماهیچه های اسکلتی و حملات، مشخص است.

علت کزاز:

   عامل ایجاد کننده ی بیماری کزاز، باکتری کلوستریدیوم تتانی است که در گرد و خاک قالی هایی که به وسیله کفش آلوده می‌شوند و مخصوصا در خاک مزارع و باغچه‌ها و کوچه‌ها و اصطبل‌ها  و مدفوع حيوانات اهلی و انسان یافت می‌شود و از طریق زخم به بدن راه می‌یابد.

   باکتریها ممکن است از طریق هر گونه شکاف در پوست از جمله سوختگی ها یا زخمهای سوراخ شده وارد شوند. سموم حاصل از باکتری ها به اعصابی می‌روند که انقباض عضلات را کنترل می‌کنند و باعث اسپاسم عضلانی و تشنج می‌گردند.

   در واقع  علت این بیماری خود باکتری نیست، بلکه سمی است که به محض ورود به بدن ترشح می‌کند.

   گرفتگی عضلانی با پیشرفت سم در بدن به تدریج گسترش می یابد و با درگیر کردن عضلات تنفسی و انسداد راه تنفس، منجر به مرگ بیمار خواهد شد.

علائم بیماری کزاز: 

   دوره نهفتگی کزاز در حدود ۱۴ روز و دوره شروع آن در حدود ۶ روز است. دوره نهفتگی عبارت است از فاصله ورود باسيل به بدن و بروز اوّلين قفل شدگی فک (تريسموس) و دوره شروع، عبارتست از فاصله اوّلين تريسموس تا اوّلين اسپاسم عمومی.

    در صورتی که دوره نهفتگی، کمتر از ۹ روز و دوره شروع کمتر از ۴۸ ساعت باشد، حمله بيماری، شديدتر خواهد بود. ضمنا هرچه فاصله محل زخم و سيستم اعصاب مرکزی بيشتر باشد، دوره نهفتگی نيز افزون تر؛ و در صورتی که زخم، مرکزی و يا بر روی سروگردن قرار داشته باشد دوره نهفتگی، کوتاه تر می‌باشد.

   علایم اولیه بیماری کزاز ناراحتی و بی‌خوابی است. به زودی عضلات فک و زبان تشنج پیدا می‌کند و بیمار قدرت باز کردن دهان را برای حرف زدن نداشته و جویدن غیر ممکن می‌شود.

    به دنبال تشنج عضلات فک و زبان، عضلات سر و صورت، گردن، ساعد، دست و پا و بالاخره کمر نیز متشنج می‌شود. تشنج عضلات صورت سبب پیدایش قیافه خندان به نام لبخند کزازی و تشنج عضلات کمر موجب خمیدگی آن به جلو می‌شود. این تشنجات دردناک هستند.

   تب در ابتدای بيماری درحدود ۳۸ درجه بوده و بتدريج بالا ميرود به ۴۰ و بالاتر ميرسد . نبض سريع نيست تعداد تنفس درخارج از حملات تند است و اگر به ۴۰ بار در دقيقه برسد تقريباً وقوع مرگ حتمی است .

   در کزاز تعریق فراوان وجود دارد ، فشار خون پائین و بی خوابی وجود دارد .

   گاه بیماری شدت می یابد و بیمار در عرض ۳-۲ روز در حالت سکته قلبی یا خفگی یا وارد شدن مواد غذائی در ششها تلف می شود و یا برعکس در عرض چند هفته انقباض عضلانی تخفیف یافته بهبودی حاصل می گردد.

انواع کزاز:

کزاز نوزادان

   سابقه مک زدن و گريه کردن طبيعی در دو روز اول تولد

* شروع بيماری (کاهش توانايی در مکيدن و گريه غير طبيعی) از سومين يا چهارمين روز تولد

* ناتوانی در مکيدن و سفتی در ماهيچه های صورت و بدن نوزاد از روز سوم تا ۲۸ روز پس از تولد .

کزاز بالغین

 * اشکال در باز کردن دهان يا بلع، سفتی دردناک گردن، ماهيچه های شکم و ساير ماهيچه ها به شرط هوشياری کامل.

* وجود يک زخم غالباً عفونی شده، يا سابقه جراحت در چند هفته گذشته.

* در موارد شديد، چهره بيمار به نظر متبسم با ابروهای بالا آمده، پشت و گردن قوس دار، بازوهای خميده محکم جمع شده روی سينه و پاهای کشيده.

* بروز تشنج در بيمار با تحريکات نور، صدا، تماس و ساير محرکها.

تشخیص بیماری کزاز:

   پزشک کزاز را براساس معاینه فیزیکی و علائم و نشانه‌هایی نظیر اسپاسم عضلانی، گرفتگی و درد تشخیص می‌دهد. تستهای آزمایشگاهی عموماً در تشخیص کزاز غیر مؤثر هستند.

   آزمونهای تشخیصی می‌توانند شامل بررسی های خونی و کشت در آزمایشگاه باشند.

درمان بیماری کزاز:

   درمان شامل مصرف یک ضد سم می باشد، هر چند که ضد سم، تنها می تواند سموم غیر متصل به بافت عصبی را خنثی نماید.

   پزشک ممکن است برای مقابله با باکتری کزاز، آنتی بیوتیک خوراکی یا تزریقی تجویز کند.

   عفونت کزاز نیازمند یک دوره طولانی درمان در یک مرکز بهداشتی می‌باشد. داروهایی جهت آرام بخشی و فلج عضلانی تجویز می‌شوند که در این صورت فرد بیمار نیازمند روشهای حمایتی از مجاری هوایی می‌باشد.

درمان معمولا شامل سه حالت زیر است:

 بستری شدن در یک اتاق تاریک و ساکت.

درمان ممکن است شامل استفاده از لوله‌های تنفسی، تأمین مایعات داخل وریدی و داروها باشد.

 جراحی برای برداشتن بافت دچار عفونت.

   اکثر موارد بیماری کزاز شدید بوده و علی رغم درمان منجر به مرگ می‌گردد. مرگ اغلب در اثر انقباض مجاری هوایی، عفونتهای تنفسی و اختلال در سیستم عصبی خودکار رخ می‌دهد. (سیستم عصبی خودکار قسمتی از سیستم عصبی است که کنترل عضلات قلبی، عضلات غیر ارادی و غدد را بر عهده دارد. )

   بیماران بهبود یافته از کزاز گاهی به مشکلات روانی مبتلا می‌شوند و به مشاوره روانپزشکی نیازمند می‌گردند.

پیشگیری از بیماری کزاز:

   اسپور کلستريديوم تتانی از راه خراش کوچک و بزرگ و زخم و شکستگی ها و غيره وارد بدن می شود، اگر شرايط رشد و افزونی آن فراهم باشد سم ترواش می کند و اين سم راهی مراکز عصبی می شود، بنابراين قبل و بعد از وارد شدن باسيل در بدن می توان پيش گيری لازم را انجام داد .

   بزرگسالان باید به طور مرتب هر ۱۰ سال یک بار، یک دوز واکسن یادآور کزاز را تزریق نمایند. در صورت مسافرت های بین المللی (خارج از کشور) بهتر است یک دوز جدید واکسن کزاز تزریق شود.

   دوز یادآور واکسن کزاز به طور معمول همراه با دوز یادآور واکسن دیفتری به صورت واکسن نوع بالغین یا (Td) تزریق می شود.

   زخم های ناشی از سوزن یا دیگر برش های عمقی، آسیب دیدن شدید توسط حیوانات و به ویژه زخم های کثیف،  انسان را در گروه پر خطر برای ابتلا به عفونت کزاز قرار می دهند.

   در مورد هر زخم شدیدی باید با پزشک مشورت کرد تا مشخص شود آیا به مصرف آنتی بیوتیک نیازی هست یا نه.

   کلستريديوم نسبت به پنی سيلين حساس است بنابراين کاربرد آن در زخم های مشکوک منطقی و گاه ضروری است ولی بايد به خاطر داشت که در زخم های له و خراب شده دارو به محل زخم نمی رسد (به سبب اختلال جريان خون) لذا امکان زنده ماندن و رشد باسيل ها وجود دارد.

   ضدعفونی کردن و رعايت پاکيزگی زخم نيز از رشد احتمالی و تراوش سم جلوگيری می کند.

واکسن کزاز:

   واکسن کزاز اغلب به عنوان جزئی از واکسن DPT (دیفتری، کزاز، سیاه سرفه) یا سه گانه به کودکان تزریق می شود. این تزریق فرد را در برابر سه بیماری، دیفتری، سیاه سرفه و کزاز ایمن می کند.

   در زخم‌های سطحی و تمیز، سابقه واکسیناسیون بیمار بررسی می‌شود. اگر از آخرین نوبت تزریق واکسن کمتر از ۱۰ سال سپری شده باشد، هیچ اقدامی انجام نمی‌شود و اگر بیش از ۱۰ سال باشد، واکسن تزریق می‌شود.

   در زخم‌های عمیق و کثیف، اگر سابقه واکسیناسیون بیش از پنج سال باشد، واکسن تزریق می‌شود. 

   به افرادی هم که سابقه واکسیناسیون کزاز ندارند یا از وضعیت واکسیناسیون خود مطمئن نیستید، هر نوع زخمی (چه سطحی و چه عمیق) که داشته باشند، بدون استثنا واکسن زده می‌شود.