بیماری - ام اس:

   MS  در سال ۱۸۹۴ شناخته شد، اما تاريخ دقيق اين بيماری، به قرن ۱۴ برمی گردد که يک هلندی دچار آن شده بود.

   هر سلول عصبی يا نورون (neuron) از بخشی به نام جسم سلولی، شاخه‌ای بلند به نام "آکسون" و يک يا چند شاخه نازک و کوتاه به نام "دندريت" تشکيل شده است. اطراف آکسون هر سلول عصبی با پوشش يا غلاف مخصوصی احاطه شده است که به "غلاف ميلين" معروف است. وظيفه اين غلاف که تقريبا مشابه پوشش عايق اطراف سيم برق است، محافظت و کمک به افزايش سرعت انتقال پيام‌های الکتريکی است که در سراسر سلول‌های عصبی بدن جريان دارد.

   صدمه ديدن غلاف ميلينِ اطرافِ سلول‌های عصبی مربوط به هر کدام از اندام های بدن می‌تواند منجر به بروز علائم "ام اس" در آن قسمت گردد، به اين شکل که با آسيب پوشش ميلين، سرعت انتقال پيام‌های الکتريکی بسيار کاهش يافته و اين مسئله با بروز اختلال در کارکرد طبيعی آن ها همراه می‌باشد.

   اين تخريب زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از گلبول‌های سفيد خون(سلول‌های T،B  و پلاسماسل‌ها) که جزء سيستم ايمنی بدن محسوب می‌شوند و نقش دفاعی از سلول‌های بدن را دارند، از سد مغزی عبور کرده و به سيستم اعصاب مرکزی وارد ‌شوند و به غلافِ ميلينِ سلول‌های عصبی(به جای عوامل بيگانه) حمله کرده و سبب آسيب و ايجاد لکه‌های سخت در آن ها ‌شوند. علت اين واکنش"خود ايمنی" هنوز معلوم نيست.

   MS  که مخفف MULTIPLE SCLEROSIS است، نوعی بیماری مزمن و اغلب پیش رونده در دستگاه عصبی مركزی است كه با از بین رفتن غشای میلین در برخی از اعصاب مغز و نخاع به صورت تكه های كوچك مشخص می شود.

   " ام اس" به طور خاص با تخريب پوشش ميلين در عصب‌های يک منطقه از بدن شروع شده و به دنبال آن، مناطق ديگری از بدن به صورت غير قابل پيش‌بينی درگير ميگردد و بسته به اين که چه بخشی دچار ضايعه شده يا اندازه پلاک‌های ايجاد شده روی اعصاب به چه اندازه است، فرد مبتلا علائم گوناگونی را نشان می‌دهد.

علت بیماری ام اس:

۴ فرضيه علمی اصلی درباره علت اين بيماری وجود دارد؛

۱- شرايط جوی در سراسر جهان: براساس اين فرضيه به نظر می‌رسد كه ابتلا به ام اس در ميان ساكنان نواحی اطراف مدار چهلم نيم كره‌های شمالی و جنوبی كره زمين شايع تر است.

   فردی كه در يكی از اين مناطق متولد شده و پيش از رسيدن به سن نوجوانی به منطقه ديگر منتقل می‌شود، تا حدودی در معرض ابتلا به اين بيماری قرار می‌گيرد.

۲-  ژنتيك: ابتلای والدين يا يكی از نزديكان به اين بيماری خطر ابتلا به ام.اس را در فرد افزايش می‌دهد.

   برخی عصب‌شناسان معتقدند كه ام اس به دليل تولد يك فرد با نقص ژنتيكی بروز می‌كند، چرا كه نمی‌تواند با يك "عامل محيط زيستی" سازگاری داشته باشد. وقتی فرد مزبور با آن عامل تماس پيدا كند، سيستم خودكار ايمنی واكنش نشان داده و منجر به بروز بيماری می‌شود.

۳- عامل ايمنی: به طور كلی اين امر پذيرفته شده است كه بيماری ام‌اس نوعی اختلال در سيستم ايمنی خودكار است.

۴- عامل ويروسی: اين احتمال وجود دارد كه يك عامل ويروسی در بروز ام اس نقش داشته باشد.

علائم بیماری ام اس:

   بيماری "ام اس" شامل دوره‌های فعال(حاد) و غيرفعال(مزمن) است و علائم بيماری از فردی به فرد ديگر متفاوت می‌باشد. درگيری و اختلالات چشمی توام با کاهش قدرت بينايی در اين بيماری معمولا شايع است.

   نشانه های اين بيماری بستگی به مقدار از بين رفتن ميلين در سلول عصبی و محل درگير شدن عصب دارد. این علایم حتی در یک فرد خاص در طول سیر بیماری تغییر می کند.

نشانه های بيماری MS به ۴ گروه تقسيم می شود:

۱- نشانه های جسمی

-  مشکلات در ايستادن، راه رفتن و تعادل بدن

- ضعف و سرگیجه و خستگی

- گرفتگی و سفت شدن عضلات

- لرزش و رعشه

-  مشکلات بينايی ( دو تا دیدن و تيره و تار ديدن – عدم تشخیص اشیا، دید کم)

-  افزايش دمای بدن

-  عدم کارآيی دست ها

-  عدم کنترل در تخليه ادرار

-  عدم مقاومت در برابر عفونت

-  لکنت زبان

- یبوست

۲- مشکلات در عملکرد مغز

-  مشکلات حافظه

-  عدم برقرار کردن ارتباط با محيط اطراف

-  بی خوابی

-  به سختی جمله درست کردن در هنگام حرف زدن

-  درک نکردن کتابی که فرد می خواند و به طور کلی درک نکردن مطالب

۳- نشانه های آسيب سيستم عصبی

- درد داشتن

- درد چشم داشتن

-  بی حسی و مور مور شدن  دست ها و پاها

-  احساس خارش در دست ها و پاها

-  گرفتگی عضلات دست ها و پاها

-  تخريب و متلاشی شدن زانوها

-  انتقال کم پيام های عصبی در بدن

۴- نشانه های روانی

- عصبانيت و افسردگی همراه با خستگی

- وجود استرس

- نااميد بودن و تنها شدن و با کسی رابطه نداشتن

- عدم جرات و شجاعت و ناتوان شدن

- خود را متهم دانستن

به طور کلی:

  چنان چه آسيب وارده به غلاف میلین در سلول‌های مغزی باشد، حافظه ، قدرت تمرکز و يادگيری مختل می‌شود؛ ايجاد ضايعه در منطقه مخچه، با عدم تعادل در ايستادن و حرکت مشخص می‌گردد و آسيب ميلين در سلول‌های عصبي نخاع، با بروز اختلال در اندام‌ها و بافت‌هايی از بدن که با آن سلول‌های عصبی ارتباط دارند، همراه می‌باشد.

   به عبارتی با آسيب ديدن غلاف ميلين سلول‌های عصبی، انتقال پيام‌ها به سوی مغز يا نخاع و يا از اين مراکز به اندام‌های مربوطه مختل می‌گردد، به عنوان مثال پيام مربوط به حرکت دادن انگشتان دست از بين می‌رود و هرگز به عضلات انگشتان دست که ظاهرا سالم نيز هستند، نمی‌رسد و به اين ترتيب فرد قادر به تکان دادن انگشتان خود نمی‌باشد.

   توجه کنيد که اين نشانه ها باعث نمی شوند عمر شخص بيمار کوتاه شود و بسياری از افراد بيمار مانند افراد سالم به زندگی فعال خود ادامه مي دهند.

درمان بیماری ام اس:

   در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما شیوه های درمان موجود در تغییر سرعت روند بیماری مؤثر هستند.

درمان های غیر دارویی بیماری MS

۱-  زنبور درمانی

   زنبور درمانی نه تنها برای بیماران MS بلکه برای دیگر بیماری ها نیز تجویز می گردد.

   این روش هنوز به اثبات نرسیده است، اما مدارکی وجود دارد که نشان می دهد این روش را می توان برای درمان بیماری ها به کار برد.

۲- یوگا

   یوگا باعث افزایش قدرت، انعطاف پذیری و تعادل بدن می گردد.

   یوگا برای بیماران MS خوب است، چرا که توانایی شخصی فرد را بالا می برد و نوسازی بدن را شروع می کند. علاوه برآن، یوگا باعث کاهش گرفتگی عضلات، افزایش قدرت عضلانی و افزایش تعادل بدن می گردد.

۳-  ورزش

   ورزش برای بهبود علائم و نشانه های این بیماری بسیار مهم است. با ورزش کردن، خستگی، عدم تحمل به گرما و دیگر علائم ناخوشایند از بین می روند. علاوه بر آن، ورزش باعث سلامتی روح و جسم می شود.

   ورزش کردن برای کاهش مشکلات حرکتی، افزایش توان و استفامت، کاهش خستگی، کاهش گرفتگی عضلات، افزایش قدرت سیستم ایمنی، افزایش دریافت انرژی، افزایش سم زدایی، کاهش تورم و کاهش ضعف عضلات مفید است.

۴-  طب سوزنی

   طب سوزنی یک درمان قدیمی برای درمان انواع بیماری ها می باشد.

   توجه کنید که طب سوزنی ممکن است مشکلاتی را در سیستم ایمنی بدن ایجاد کند و از آنجا که MS یک بیماری خود ایمنی می باشد، ممکن است طب سوزنی علائم بیماری را بدتر کند، لذا توصیه شده قبل از طب سوزنی به متخصص اعصاب مراجعه کنید.

۵- داشتن فعالیت مغزی

   همانطور که می دانید، این بیماری بر روی مغز نیز اثر می گذارد. برای مقابله با علائم ناشی از این تاثیر، توصیه شده که فعالیت مغزی را بالا ببرید. برای این کار می توانید جدول حل کنید، خاطرات خود را مرور کنید، شعر یا جملات زیبا را حفظ کنید و هر کاری که باعث فعالیت مغز می شود را انجام دهید.

۶- تغییر عادات زندگی برای کاهش استرس

   در بسیاری از افراد مبتلا به MS، در حالت استرس علائم بیماری شدیدتر می شود. برخی تحقیقات حاکی از آن است که استرس خود می تواند بیماری MS را به وجود آورد. اما هنوز این امر ثابت نشده است.

  بیماران مسائل زیادی را برای استرس داشتن، بیان می کنند، از جمله:

مشخص نبودن بیماری MS، ظاهر شدن علائم MS، مسائل و مشکلات اجتماعی و احتیاج به کمک داشتن.

۷- رژیم غذایی برای کاهش علائم بیماری

   رژیم غذایی خاصی برای درمان این بیماری وجود ندارد. رژیم غذایی متعادل و متنوع، نقش اساسی را در کاهش علائم بیماری MS بازی می کند.

   تمام افراد برای داشتن یک رژیم غذایی خوب و سالم، نیاز به افزایش مصرف میوه ها، سبزیجات، فیبر غذایی و کاهش مصرف چربی های اشباع دارند. این رژیم غذایی برای بیماران MS نیز مفید است.

   افزایش مقدار مصرف اسیدهای چرب غیر اشباع ضروری ، امگا ۳ و امگا ۶ برای این بیماران مفید است. این اسیدهای چرب از آن نظر ضروری هستند که بدن، آن ها را نمی تواند بسازد. این اسیدها برای حفظ سلامت سیستم ایمنی، مغز و سیستم عصبی بسیار مهم هستند.

   ماهی ، روغن ماهی  و روغن های گیاهی مثل روغن سویا، روغن گردو، روغن آفتاب گردان و روغن ذرت دارای اسیدهای چرب ضروری هستند.

   به نظر می رسد افرادی که مقدار ویتامین های B _۱۲  و D  در بدنشان کم است و یا بیش تر چربی های اشباع مصرف می کنند، در معرض خطر ابتلا به بیماری MS  قرار دارند.

   ویتامین B_۱۲ در فراورده های حیوانی نظیر:  گوشت، ماهی، لبنیات و تخم مرغ وجود دارد.

   مهم ترین منبع ویتامین D ، تابش مستقیم (نه از پشت شیشه) نور خورشید بر پوست بدن می باشد. از منابع غذایی این ویتامین می توان شیر، تخم مرغ، حبوبات، ماهی ساردین و اسفنناج را نام برد.

   برای کاهش اسیدهای چرب اشباع باید بیشتر ماهی، مرغ و میوه و سبزیجات را مصرف کنید و از مصرف گوشت های پرچرب، سوسیس و کالباس دوری کنید. لازم به ذکر است که ماهی های پرچرب مانند، سالمون از بهترین منابع چربی های غیراشباع مفید هستند. حتما در برنامه غذایی خود ۵ عدد میوه و سبزی و غلات را هر روز قرار دهید.

   از آنجایی که چربی ها برای حفظ سلامت بدن لازم هستند، متخصصان تغذیه توصیه می کنند که ۳۰ درصد انرژی روزانه از طریق چربی ها تامین شود که از این ۳۰ درصد فقط ۷ درصد آن به چربی های اشباع اختصاص دارد.

   در کل چربی های اشباع باید به مقدار خیلی کم مصرف شوند.

درمان داروهایی متداول  در ام اس:

   در درمان اين بيماری از چند سری دارو استفاده می‌شود، اگر چه هنوز هيچ‌کدام موفق به درمان قطعی نشده‌اند، ولی در کُند کردن روند بيماری موثر بوده و به فرد مبتلا کمک مي‌کند تا با علائم و مشکلات بيماری راحت‌تر کنار بيايد.

   کورتيکواستروييدها و اينترفرون‌ها(بتااينترفرون) از جمله داروهايی هستند که در مراحل حاد بيماری و برای به تاخير انداختن عود مجدد آن کاربرد دارند. در مراحل شديدتر، گاهی از داروهای شيمی درمانی نيز استفاده می‌شود.

روش‌های درمانی مکمل:

   به غير از دارو درمانی، از روش‌ها و راه کارهای ديگری نيز جهت کمک به درمان "ام اس" استفاده می‌شود. يکي از اين روش‌ها فيزيوتراپی صحيح و موثر است که بايد حتما توسط افراد متخصص در اين زمينه، صورت گيرد تا عضلات بيمار مجددا توان و قدرت خود را مانند قبل از حمله و عود علائم بيماری به دست آورند.

   از آنجايی که استرس ها وفشارهای عصبی  در ايجاد و عود بيماری تاثيرگذار هستند، برای کنترل علائم و کمک به بهبود شرايط بيمار، استفاده از مشاوره های روان شناسی  به جهت پيش‌گيری از افسردگی، اضطراب و ساير اختلالات روانی در افراد مبتلا، بسيار موثر مي‌باشد.

   کار درمانی يکی ديگر از روش‌های کمک‌کننده در بهبود وضعيت بيمار است. به وسيله کاردرمانی به بيمار آموزش داده می‌شود که علی‌رغم مشکلات و ناتوانی‌هايی ايجاد شده، بتواند تا حد ممکن کارهای روزمره خود را انجام دهد.

تغذیه و بیماری ام اس:

مواد غذایی مضر برای بیماران MS :

۱- غذاهای چرب خصوصا گوشت های چرب و تمام چربی های حیوانی

۲- فرآورده های لبنی پرچرب

۳- سس های مایونز و تمامی سس های دارای چربی زیاد

۴- غذاهای بسیار شیرین ، كیك ، بیسكوئیت ، شیرینی و آب نبات

۵- غذاهای حساسیت زا مثل تخم مرغ ، شیر ، سیب زمینی ، گوجه فرنگی، بادمجان ، مخمر ، نان گندم ، شكر، برخی از میوه ها (بسته به واكنش بیمار)، مواد غذایی با رنگ های افزودنی مثل نوشابه ها یا با مواد نگهدارنده مثل كنسروها ، ادویه ، تمام میوه ها و سبزی هایی كه خوب شسته نشده اند یا با افزودن مواد شیمیایی رشد کرده اند که مواد باقیمانده روی آنها می تواند سمی و حساسیت زا باشد.

   بیمار باید با دقت در برنامه غذایی روزانه ، غذاهای حساسیت زا را شناخته و آنها را حذف كند.

۶- قهوه ، الكل ، كولا و چای

مواد غذایی مفید برای بیماران MS :

۱- چربی های اُمگا۳ و اُمگا۶ :

    منبع غذایی اصلی اسیدهای چرب امگا۳ انواع ماهی بخصوص ماهی ساردین و سالمون است و سایر منابع غذایی آن روغن سویا و کانولا، جوانه گندم ، گردو، روغن تخم کتان، سبزیجات برگ سبز و روغن کبد ماهی می باشد.

   اسیدهای چرب اُمگا۶ نیز در روغن های غیر اشباع گیاهی مثل روغن ذرت ، روغن کانولا، روغن سویا ، روغن بادام زمینی و روغن آفتابگردان وجود دارد.

۲- میوه ها و سبزی های تازه و تمیز (سبزی های دارای برگ سبز پررنگ)

۳- جوانه ها خصوصا جوانه یونجه كه باید موقع شروع به جوانه زدن مصرف شود.

۴- پودر جلبك آب های تازه که به صورت بسته بندی شده در برخی فروشگاه ها موجود است.

۵- مایعات: آب تازه و تصفیه شده ۲ لیتر ( ۸ لیوان ) در روز، سایر چای های گیاهی به جای چای معمولی و آب میوه رقیق شده

   برای درك اينكه چگونه تغذيه نقش اساسی در MS ايفا می كند ضروری است كه فرآيند اوليه بيماری را درك كنيم.

   تحقيقات گسترده نشان می دهد كه ۳ عامل باعث حمله سيستم ايمنی به ميلين ها و تخريب آنها می گردد:

۱- استعداد ژنتيكی

   به نظر مي رسد كه حدود ۵ درصد از افراد اروپای شمالی حامل ژنهايی هستند كه آنها را نسبت به بيماری MS  آسيب پذير می سازد و ديگر افراد از آسيب پذيری كمتر بر خوردارند.

۲- عوامل فعال كننده سيستم ايمنی

   ورود پروتئين خارجي به بدن باعث فعال شدن سيستم ايمنی بدن مي شود.بيماری های خود ايمنی عمدتا توسط پروتئينهای بيگانه كه ساختار مولكولی آن ها شبيه به پروتئين های درون بدن است ايجاد می شود.زمانی كه سلولهای ايمنی چنين پروتئين های بيگانه ای فعال شوند به طور اشتباهی سلولهای مشابه خودی نيز حمله می كنند در بيماری MS پروتئين های بيگانه از پروتئين های ميلين در سيستم عصبی مركزی تقليد كرده باعث حمله بدن به پروتئين های خودی می شوند.

۳- بازدارندگان ايمنی  

   به نظر می رسد فعاليت عليه يك يا چند پرو تئين خودی توسط سيستم ايمنی در بسياری از افراد به دنبال يك بيماری عفونی آغاز می شود به همين دليل است كه سيستم ايمنی قبل از آوردن هر گونه خسارت قابل توجهی به بدن واكنش های خود ايمنی را توسط گسترش سيستم مانع و جلوگيری (System of shuting down) ايجاد می نمايد.

   افراد مبتلا به MS به دليل نقص های متعدد دفاعی بدن دارای يك مكانيزم ناقص بازدارنده ايمنی هستند كه باعث می شود واكنش های خود ايمنی در آن ها از كنترل خارج و به سيستم عصبی مركز آن ها خسارت وارد آورد.

   عوامل تغذيه ای نقش عمده ای در بيماری MS به عهده دارند هم از نظر ايجاد نقص در سيستم ايجاد مانع و هم از نظر تجمع پروتئين های بيگانه كه باعث فعال سازی سيستم ايمنی عليه سيستم مركزی می شوند.

   مطالب بیشتری را که یک بیمارِMS باید بداند، در ادامه مطلب بخوانید.