|
    
تشنج
تشنج (كه حمله تشنجی يا حمله غش هم نام دارد) شامل انقباضات غيرارادی تعداد زيادی از عضلات بدن است. اين وضعيت ناشی از وجود يك اختلال در فعاليت الكتريكی مغز است. تشنجها معمولاً منجر به از دست رفتن يا اختلال هوشياری میشوند.
یک حمله تشنجی مانند توفانی کوچک در سیستم الکتریکی مغز است و علائم حاصل از آن میتواند از چند دقیقه مات و مبهوت شدن تا افتادن و از دست رفتن کامل هوشیاری متفاوت باشد.
این اختلال دو عملکرد و خصوصیت دارد:
اول اینکه : به صورت ناگهانی آغازمی شود
دوم اینکه : غیرارادی وغیر قابل کنترل است
بسته به كانون اولیه شروع فعالیت الكتریكی در قشر خاكستری مغز، علائم متفاوت حسی و حركتی قابل بروز است.
یک شخص سالم ممکن است به ندرت دچار حمله تشنجی شود، اما به طور کلی حملات تشنجی در کودکان شایعتر از بزرگسالان است.
تشنج در افراد بالغ بعد ازبیماریهای عروقی مغز، نظیر سكتههای مغزی دومین و در اطفال شایعترین بیماری اعصاب است.
علل تشنج
* نقصهای ژنتیکی ایجاد شده در حین بارداری در جنین می تواند عامل بروز تشنج در سالهای آینده باشد. هم چنین قرار گرفتن در معرض محیط های آلوده (مانند اشعه ایکس) می تواند باعث آسیب به جنین شود.
* از دلایل دیگر می توان به ضربه های مغزی جنین در حین بارداری یا موقع زایمان اشاره نمود.
* دسته ی دیگر از دلایل ، مربوط به ضایعات در حین زایمان است که به عنوان فلجهای مغزی عنوان می شود. چنان چه در حین زایمان سر بچه آسیب ببیند و منجر به اختلالات انعقادی یا خونریزیهای مغزی شود، می تواند فرمهایی از تشنج را ایجاد کند. این آسیبها هنگام تولد یا هفته ی اول بعد از تولد، گاهی از علل بسیار مهم، برای تشنجهای بعدی می باشد.
* سوء تغذیه در زمان کودکی می تواند یکی از دلایل تشنج در سنین بالاتر باشد، به خصوص کمبود مواد معدنی مثل کلسیم و منیزیم می تواند از عوامل ایجاد کننده ی تشنج باشد.
* تب اغلب باعث بروز حمله تشنجی میشود و گاهی علامت عفونتی مانند مننژیت است.
* افت شدید قند خون و کمآبی بدن نیز میتواند حمله تشنجی را برانگیزد. (در افراد دیابتی که از داروهای دیابتی برای پایین آوردن قند خون استفاده می کنند یا بیمارانی که قند خون پایینی دارند، استعداد ابتلا به تشنج بیشتر از سایر افراد است. )
* يکی از علل اصلی و مهم تشنج (در هر سنی) عفونت پرده های مغز (موسوم به مننژيت) و گاهی عفونت بافت مغز(موسوم به آنسفال) است و اين حالت، اکثراً همراه با تب است و در چنين حالتی هرگز اصطلاح تشنج ناشی از تب به کاربرده نمی شود. به عبارت ديگر يکی از شرايط اصلی برای اين که بگوييم کودکي در اثر تب تشنج کرده است، اين است که مغز عفونت نکرده باشد.
* شايعترين علت تشنج، صرع است.
* ساير علل عبارتند از: برخی از بيماریهای تخريبكننده مغز، آسيب سر، كمبود اكسيژن در مغز و مصرف سموم خاصی مثل الكل.
برای دریافت اطلاعات لازم در مورد صرع اینجا را کلیک کنید.
انواع تشنج:
در انواع مختلف تشنج موضعی، ممکن است فقط یک قسمت از بدن دچار حرکتهای بیاختیار گردد، یا احساس خاصی را به شکل سوزن شدن یا سیخ شدن موها در قسمتی از بدن داشته باشد و یا ادعا کند صدایی را که وجود ندارد، شنیده است یا بوی خاصی را احساس کند و ...، که این حملات بسیار کوتاه ـ در حد کمتر از یک تا دو دقیقه ـ است.
گاهی افراد به اشتباه تشنج موضعی را حالت روانی تلقی میکنند و حال آن که در این نوع تشنج، فرد برای مدت کوتاهی ارتباط هوشیارانه خود را با محیط از دست میدهد. به عبارت دیگر به خوبی متوجه اطراف خود نیست و در آن مدت ممکن است کارهای تکراری مثل پلک زدن مکرر، مالیدن دستها به هم، قدم زدن، چرخیدن و ... را داشته باشد که پس از پایان تشنج، اصلاً آنها را به یاد نمیآورد. این تشنج معمولاً از نقطهای خاص در مغز منشأ میگیرد و درمان نشدن آن میتواند به اختلال حافظه منجر شود.
تشنج دیگری از جمله تشنجهای عمومی وجود دارد که به آن آبسانس گفته میشود. این تشنج معمولاً از سنین کودکی تا نوجوانی شروع میشود و بسیار کوتاه مدت در حد ۱۰ تا ۲۰ ثانیه ولی با تکرار زیاد است.
کودک برای مدت بسیار کوتاهی هوشیاری خود را از دست میدهد، ولی به زمین نمیخورد و فقط حالت ماتزدگی پیدا میکند. این تشنج خوش خیم است و معمولاً عوارض مغزی ندارد، ولی چون میتواند بارها تکرار شود، ممکن است منجر به افت تحصیلی گردد.
آموزگاران از جمله کسانی هستند که متوجه این اختلال در دانشآموز خود میشوند، زیرا وی کلماتی را در دیکته جا میاندازد و یا هنگام صحبت کردن دچار مات زدگی یا مکث میشود.
به تشنجی که بسیاری از افراد با آن آشنایی دارند و با سقوط، بیهوشی، کبود شدن، خرخر کردن، سفت شدن عضلات و سپس حرکات منظم در بدن و سر و گردن خود را نشان میدهد، گراندمال میگویند. این تشنج بر خلاف شکل ظاهری آن که شدید است و اطرافیان را ناراحت میکند، معمولاً به خوبی با دارو کنترل میشود.
راه های تشخیص تشنج
تصویر برداری با تشدید مغناطیسی (MRI) میتواند علت زمینهای تشنج مانند تومور، سکته مغزی یا ناهنجاری مادرزادی را نشان دهد.
هنگامی که حمله تشنجی رخ میدهد، پزشکان مجموعهای از آزمونها را بر روی فرد انجام میدهند تا مطمئن شوند که عارضه وخیمی وجود ندارد.
آزمایشی که امواج مغز را اندازه میگیرد و الکتروانسفالوگرافی (EEG) نامیده میشود، میتواند با ثبت کردن امواج بلند و نوک تیز، وجود حمله تشنجی را ثابت کند.
افت شدید قند خون و کمآبی بدن نیز میتواند حمله تشنجی را برانگیزد. با انجام آزمایشهایی ساده در اتاق اورژانس میتوان این علل را تشخیص داد.
هنگامی که هیچ علت زمینهساز ظاهری وجود نداشته باشد، پزشکان میگوید یک حمله تشنجی خوشخیم رخ داده است.
علائم تشنج
معمولا بيمار قبل از حالت تشنج علائمی را احساس ميكند كه قبل از تشنج متوجه ميشود . در مواردی بدن بيمار منقبض ميشود
نخستین مرحله تشنج معمولاً در حدود نیم دقیقه طول می کشد و علائم آن عبارت اند از:
- کاهش هوشیاری؛
- سفتی بدن و اندام؛
- قطع تنفس برای حدود ۳۰ ثانیه، بعد از این زمان وقتی تنفس مجدداً شروع می شود ممکن است بسیار سطحی باشد؛
- دفع ناخودآگاه ادرار یا مدفوع ؛
مرحله دوم اغلب کمتر از پنج دقیقه طول می کشد.
در مرحله دوم ، بیمار هنوز بیهوش است و این علائم دیده می شوند:
- پرش اندام ها یا صورت
- برگشت چشم ها به بالا
پس از اتمام فاز دوم، شخص به هوش می آید و سپس ممکن است برای یک تا دو ساعت به خواب رود. هنگام بیدارشدن ممکن است گیج، خواب آلود و تحریک پذیر باشد.
وقتی کودکی تشنج میکند ممکن است شما هریک ازاین علایم راببینید:
۱- کودک دچار اختلال هوشیاری شودیعنی اطرافیان رانشناسد متوجه زمان ومکان نباشد،به صدازدن شماپاسخ ندهد یا بیهوش روی زمین بیفتد.
۲- حرکاتی غیر ارادی در اعضای بدن کودک ظاهر شود این حرکات ممکن است قسمتی از بدن یاتمام اعضا را درگیرکند.ممکن است کودک به شدت دست وپابزند،روی زمین بیفتد،سروچشمهای کودک به یک طرف بچرخد یا اینکه فقط یک دست یا یک پای کودک دچار حرکات تکان دهنده شدید شودواین حالت چند ثانیه تا چنددقیقه طول بکشد معمو لأ این حملات کمتر از ۱۰دقیقه طول میکشد.
۳- ممکن است کودک درزمان حمله کنترل ادرار خود را از دست بدهد.
۴- گاهی کودک به صورت ناگهانی رفتاری غیر عادی نشان میدهد مثلأ بدون آنکه متوجه اطراف باشد،شروع به دویدن میکند.
۵- ممکن است کودک برای چند لحظه به نقطه ای خیره شده ودر این مدت متوجه اطراف نباشد.
اگر تشنج کودکی بیشتر از نیمساعت به طول بینجامد و یا در طول این مدت بارها اتفاق بیفتد، احتمال بیماریهای عفونی مغزی همچون مننژیت، رنگ بیشتری به خود میگیرد.
با فردی که دچار تشنج شده چه کنیم؟
صرف نظر از علت تشنج، مراقبتهای ارايه شده هميشه بايد شامل باز و پاك نگه داشتن راه تنفسی و كنترل علايم حياتی (سطح پاسخدهی، نبض و تنفس) باشد. همچنين بايد از وارد آمدن آسيبهای بيشتر به بيمار طی يك حمله تشنج پيشگيری كنيد و شرايط ارائه مراقبتهايی مناسب پس از بهبود را فراهم كنيد.
در صورتی كه فرد دچار حمله شد بيمار را به پهلو خوابانيده تا راه تنفس او باز شود و دچار خفگی نشود. در صورتی كه بيمار در حالت بيهوشی قرار دارد به اجبار به او دارو ندهيد، معمولا حالت بيهوشی فرد بين ۲ تا ۳ دقيقه طول میکشد.
با اینکه برخی افراد به خصوص پس از حملات شدید نیازمند گذشت چند روز برای احساس بهبودی کامل هستند، اغلب افراد پس از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه میگویند حالشان خوب شده است.
هدف از کمک به فردی که دچار تشنج شده موارد زیر است:
* محافظت از بيمار در برابر آسيب
* ارايه مراقبت پس از برگشتن هوشياری
* در صورت لزوم، فراهم كردن شرايط انتقال بيمار به بيمارستان
پس:
۱- اگر میبينيد كه بيمار در حال افتادن است، سعی كنيد به بیخطر كردن سقوط او كمك كنيد. فضای اطراف بيمار را خالی كنيد؛ از ناظران بخواهيد كه محل را ترك كنند. اشيای بالقوه خطرناك (مثل نوشيدنی داغ يا اجسام تيز) را دور كنيد. زمان شروع تشنج را يادداشت كنيد.
۲- نیازی به کنترل حرکات پرشی بیمار نیست. کنترل این پرش ها دشوار بوده و می تواند آسیب رسان باشد.
۳- در صورت امكان، با قرار دادن يك بالشتك نرم در زير سر بيمار، از سر محافظت كنيد. لباسهای اطراف گردن را شل كنيد.
۴- پس از توقف تشنج، راه تنفسی را باز و تنفس را كنترل كنيد؛ آماده باشيد تا در صورت لزوم، احيای تنفسی و ماساژ قفسه سينه را آغاز كنيد.
 
۵- اگر بيمار نفس ميكشد، وي را در وضعيت بهبود قرار دهيد. علايم حياتی (سطح پاسخدهي، نبض و تنفس) را كنترل و ثبت كنيد. طول مدت تشنج را يادداشت كنيد.
۶- (داروهای مصرفی و داروهای در دسترس بیمار، در صورت شک به استفاده ی خودسرانه، و مدارک بیمار(سی تی اسکن مغز یا نوار مغزی) را به اطلاع پرسنل ۱۱۵ رسانده و با خود به بیمارستان ببریم.
احتیاط:
از حركت دادن بيمار خودداری كنيد مگر آنكه وی در معرض خطر فوری باشد.
بیماران تشنجی به دلیل سقوط به دنبال تشنج، مستعد آسیب به سر، ستون فقرات و در رفتگی در کتف می باشند. بنابراین در بیماری که خواب آلود است و ما از میزان آسیب ستون فقراتش اطلاع نداریم، انتقال با احتمال آسیب مهره ای انجام شود.
از قرار دادن چيزی در دهان بيمار يا استفاده از نيروی خود برای مهار كردن حركات او خودداری كنيد.
هشدار:
در صورتی كه هريك از موارد زير صادق باشد، با مركز اورژانس تماس بگيريد و آمبولانس درخواست كنيد:
* بيمار به مدت بيش از ۱۰ دقيقه، بیهوش بوده است.
* تشنج بيش از ۵ دقيقه طول كشيده است.
* بيمار دچار تشنجهای مكرر شده است و يا اين تشنج، اولين تشنج او است.
* بيمار هيچ دليلی برای تشنج خود نمیشناسد.
نکاتی که بیماران باید رعایت کنند
* این بیماران باید بر اساس نظر پزشک، اقدام به مصرف دارو نمایند. کاهش یا افزایش داروی مصرفی بر اساس نظر پزشک می باشد.
* قطع ناگهانی دارو می تواند منجر به بروز حمله ی پایدار تشنج شود که گاهی به سختی قابل کنترل بوده و حتی منجر به مرگ بیمار می شود.
* بیماران مبتلا به صرع باید به مدت ۲ تا ۵ سال از قرارگیری در شرایطی که در صورت بروز تشنج می تواند آسیب رسان باشد، اجتناب کنند؛ از جمله این موارد می توان به رانندگی، شنا کردن، کار یا تردد در ارتفاعات، اشاره کرد.
* این افراد نباید به تنهایی در جایی رها شوند. بروز تشنج می تواند با آسیب به سر همراه بوده و در صورت نداشتن همراه و دیر رسیدن به مرکز درمانی، به عوارض ناگواری منجر شود.
* زنان مبتلا به این اختلال در حین آشپزی باید در حضور فردی دیگر اقدام به آشپزی نمایند که در صورت بروز تشنج، احتمال سوختگی کمتر باشد.
بیماران پس از چند سال مصرف دارو و عدم بروز حملات در صورت نوار مغزی طبیعی با دستور پزشک می توانند درمان خود را به تدریج قطع کنند. این افراد می توانند مانند افراد طبیعی فعالیت کنند.
درمان تشنج
دو سوم افرادی که دچار حمله تشنجی میشوند، هرگز در طول عمرشان دوباره تشنج نمیکنند.
در هر حال متخصصان میگویند هر کسی که دو بار دچار حمله تشنجی با علت نامعلوم شود، در معرض خطر بالا برای دچار شدن به حمله سوم است.
تصمیمگیری درباره اینکه برای جلوگیری از حمله بعدی باید تجویز دارو انجام داد یا نه و چه هنگامی باید این کار را انجام داد، در هر فردی متفاوت است و عمدتا بستگی به نوع و دفعات تشنجهای یک فرد دارد.
پیشگیری از تشنج
اگر دارویی تجویز شده است به منظور پیشگیری از تکرار تشنج، آن را همیشه و به موقع مصرف کنید. فراموش نکنید دارو را در مهمانی یا مسافرت به همراه داشته باشید.
اگر کودک دچار تشنج با تب بوده در سایر موارد تب (به هرعلتی) درمان اولیه باید کاهش تب با استفاده از تببرهایی مانند استامینوفن یا در صورت نیاز پروفن باشد. همچنین استفاده از پاشویه با آب ولرم بدون استفاده از الکل یا نمک نیز مفید است.
در مواقع تب یا تشنج در مورد استفاده از داروهای خاص مانند دیازپام به صورت خوراکی یا مقعدی قبل از ترخیص، از پزشک دستورالعمل بگیرید و مطمئن شوید روش استفاده از آن را به خوبی فرا گرفتهاید.
برای جلوگیری از تشنج باید فرد خواب منظم و کامل داشته باشد (بی خوابی یکی از مهم ترین عواملی است که باعث تشدید تشنج می شود).
باید به تغذیه هم اهمیت زیادی داده شود و و لبنیات، سبزیجات و پروتئین به مقدار کافی در برنامه ی غذایی بیمار گنجانده شود.
جلوگیری از چاقی و پرخوری و جلوگیری از استرس و اضطراب بسیار مهم می باشد.
تغذیه ی افراد مبتلا به تشنج
مواد اسیدی و ترشیجات را مصرف ننماید. به غذاهای اصلی مانند: پروتئینی و قندی، مواد حاوی کلسیم شامل: تخم مرغ، لبنیات و نیز مواد ویتامیندار همچون: میوهها و سبزیها اهمیت جدّی بدهد.
تفاوت تشنج با صرع
اگر تشنج بدون تأثیر عوامل القا کننده و خود به خود تکرار شود، آن را صرع میگویند. یعنی اگر فردی به علت بیخوابی طولانی، گرسنگی شدید یا مصرف بعضی از داروهای محرک، دچار تشنج شود، مصروع نیست. به عبارت دیگر هر کس ممکن است در طول عمر خود، در شرایط خاصی، یک مرتبه تشنج کند، ولی این فرد مبتلا به صرع نیست.
تشنج یک علامت است که حاکی از این است که اختلالی در سول های مغز بوجود آمده است . و همینطور اختلالی در عملکرد سیستم عصبی که هدایت تمام سیستم های بدن را دنبال می کند بوجود آمده است . در این حالت عکس العمل بدن و مغز انسان به صورت یک حرکات غیر طبیعی و یا تغییر در سطح هوشیاری است، که ما اسم این علامت را تشنج می گذاریم.
بنابراین تشنج یک علامت است و حتماً الزامی ندارد که یک نفر چهار دست و پا بیفتد. ممکن است فرمی از اشکال تشنج به این شکل باشد. اما در برخی از اشکال آن ممکن است تغییر و یا اختلال در هوشیاری و یا احساس غیر طبیعی باشد. تغییر در سطح هوشیاری، تغییر در تُن بدن و یا شل و سفت شدن و هر آنچیزی که ما را به اختلال در عملکرد مغز مشکوک کند احتمال تشنج را نشان می دهد.
تشنج عوامل مختلفی دارد . ممکن است این عوامل گذرا باشد که در صورت برطرف شدن آنها مشکل بیمار حل می شود، در این صورت اسم آن را صرع نمی گذاریم؛ اما اگر یک عاملی باشد که تمایل به تکرار این پدیده داشته باشد به آن تشنج از نوع صرع می گوییم.
صرع ها در دو گروه کلی طبقه بندی می شوند . عده ای از افراد که اشکالات ساختمانی مغز دارند دچار صرع می شوند.
عده ای از افراد هم از نظر فیزیک بدن و ساختمان مغز سالم هستند ولی اشکالات عملکردی سلول های عصبی مغز دارند، یعنی اگر از ساختار مغز آنها عکس گرفته شود طبیعی است اما در عملکرد آنها با استفاده از نوار مغز اختلال نشان می دهد؛ به این پدیده ما صرع می گوییم و یک بیماری است که حالت مزمن دارد. درمان آن باعث می شود که حملات را کنترل و پیشگیری کند. بنابراین می تواند فرد به فعالیت های عادی زندگی خود بازگردد .
برای دریافت اطلاعات لازم در مورد صرع اینجا را کلیک کنید.
تشنج ناشی از تب، در کودکان را در ادامه مطلب بخوانید.
برچسبها: تشنج چیست, انواع تشنج, علل تشنج, تشخیص تشنج, درمان تشنج
|
