|
    
آب سیاه
به گروهی از بيماری های چشمی كه منجر به آسيب عصب بينائی می گردند و درصورت عدم درمان صحيح می توانند منجر به نقص بينائی يا كوری شوند، گلوكوم يا آب سياه گفته می شود.
يكی از اصلی ترين معيارهای خطر ساز اين بيماری، افزايش فشار داخل چشمی است.
فشار بالا سبب وارد آمدن آسيب به عصب بينايی ميشود. اين آسيب پيشرونده بوده كه در مرحله نخست سبب كاهش و از دست رفتن ديد محيطی شده كه با كاهش ديد مركزی و احتمال كوری همراه است.
عصب بينايی:
عصب بينايی از بيش از يك ميليون رشته عصبی تشكيل شده است كه بصورت دسته ای از رشته ها گرد هم آمده اند. اين عصب شبكيه (پرده نازك حساس به نور در قسمت عقب كره چشم) را به مغز متصل می كند . برای داشتن ديد خوب، سالم بودن عصب بينايی ضروری است.
تأثير گلوكوم بر عصب بينايی:
در بسياری از افراد افزايش فشار داخل چشم سبب گلوكوم می شود. به فضای كوچكی كه بين قرنيه ( قسمت شفاف جلوی چشم) و عنبيه (قسمت رنگی چشم) قرار می گيرد، اتاق قدامی گفته می شود. در اين فضا مايع زلاليه قرار دارد كه وظيفه آن شستشو و تغذيه بافت های داخل چشم است. مايع زلاليه توسط اجسام مژگانی در پشت عنبيه ترشح شده و از طريق راه های مشبك trabecular meshwork در زاويه چشم خارج می شود؛ به محلی كه مايع از اتاق قدامی خارج می شود اصطلاحاٌ "زاويه" گفته می شود كه محل تلاقی قرنيه و عنبيه است .
زمانی كه مايع به زاويه می رسد از طريق يك شبكه اسفنجی شكل شبيه يك سيستم زه كشی از چشم خارج می شود.
اگر به هر دليلی تعادل بين توليد و خروج مايع به هم بخورد، (در برخی موارد به طور مادرزادی منافذ تنگ هستند. در موارد دیگر جلو آمدن عنبیه یا مسدود شدن این منافذ با رنگدانه های عنبیه یا سلول های خون پس از خونریزی داخل چشم، مسیر تخلیه مایع داخل چشم مسدود میشود. ) فشار داخل كره چشم بيشتر از حد طبيعی می شود كه درنهايت منجر به صدمه به عصب بينائی می گردد.
در بیماری آب سیاه، برخی از این رشته های عصب بینایی صدمه می بینند، بنابراین پیام های عصبی به مغز نمی رسند و نقاط کور در میدان دید(معمولاً در نواحی محیطی) ایجاد می شود. از دست رفتن تدریجی دید محیطی، مهم ترین علامت آب سیاه است. در صورت عدم درمان بیماری، رشته های عصبی بیشتری آسیب می بینند که باعث محدودیت بیشتری در میدان بینایی می گردد. این امر در نهایت به دید تونلی منجر می شود که شبیه به نگاه کردن از یک لوله باریک و طولانی است.
گلوكوم زاويه باز از آنجا به اين نام خوانده می شود كه زاويه ای كه مايع از آن خارج می شود "باز" است. با اين حال، به دلايل نا مشخص، سرعت حركت مايع از خلال شبكه تخليه كند است. كندی حركت مايع سبب تجمع آن و بالا رفتن فشار داخل چشم می شود و اين افزايش می تواند سبب آسيب ديدن عصب بينايی و كاهش ديد شود، مگر آنكه فشار چشم پايين آورده شود.
انسداد اين مجارى
۱- شايع ترين حالت هاى انسداد يكى تنگ شدن مجارى تخليه به دليل افزايش سن و ديگرى انسداد مجارى تخليه در اثر تجمع رسوبات زائد در محل است. اين بسته شدن تدريجى باعث افزايش آرام فشار داخلى چشم مى شود.
به اين حالت به دليل ايجاد تدريجى آن "گلوكوم مزمن با زاويه باز" مى گويند و اكثر بيماران بزرگسال مبتلا به اين نوع گلوكوم هستند. گلوكوم مزمن با زاويه باز چنان آرام بينايى را تحلیل میبرد كه بيمار تا زمانى كه صدمه اساسى به عصب بينايى اش نخورده باشد، از وجود آن باخبر نمى شود.
۲- حالت دوم نقص مجراى تخليه چشم است. اين نوع نقص در گلوكوم مادرزادى ديده مى شود كه در آن دهانه مجراى تخليه از بدو تولد غيرطبيعى است.
از آنجا كه چشم يك کودک نسبت به چشم بزرگسال از انعطاف بيشترى برخوردار است، لذا زمانى كه فشار داخلى چشم زياد شود، چشم به آسانى متسع شده و بزرگ مى شود. در اين حالت تاری دید به وجود میآید،ممكن است کودک نسبت به نور حساسيت نشان داده و اشك ريزش شديد داشته باشد.
۳- عنبيه چشم میتواند با فشار آوردن به محدوده مجرای خروجی آن را مسدود کند. در اين صورت جلوى خروج زلاليه گرفته شده و فشار داخلى چشم را به سرعت زياد مى كند.
اين انسداد كامل و ناگهانى مجراى خروج و در نتيجه جلوگيرى از ادامه جريان به گلوكوم حاد با زاويه بسته معروف است. ديد محو، درد شديد، به وجود آمدن هاله اطراف منبع نور، تهوع و استفراغ عواملى هستند كه بيمار را به چشم پزشك مى كشانند.
در صورتى كه اين عوامل به سرعت از بين نروند، كورى در يكى دو روز بعد حاصل مى شود.
۴- شرايط ديگرى چون جراحات، برخى داروها، خونريزى ها، تومورها و التهابها در بعضى مواقع مى توانند باعث بسته شدن مجرا و جلوگيرى از جريان مایع زلالیه در چشم شوند، اين امر باعث افزايش فشار داخلى چشم شده و منجر به گلوكوم ثانويه مى شود.
تشخیص بیماری آب سیاه
بسياری تصور می كنند كه در صورتی مبتلا به گلوكوم هستند كه فشار چشمشان بالا باشد اما هميشه چنين نيست. فشار بالای چشم خطر ابتلا به گلوكوم را افزايش می دهد. بالا بودن فشار چشم الزاما به معنای ابتلا به گلوكوم نيست.
ابتلا يا عدم ابتلا به گلوكوم بر اثر بالا بودن فشار چشم بستگی به ميزان تحمل عصب بينايی در مقابل فشار بالای چشم دارد و اين ميزان در افراد مختلف متفاوت است. هر چند فشار طبيعی معمولاٌ بين ۱۲ تا ۲۱ ميلی متر جيوه است، ولی حتی در اين فشار نيز ممكن است شخصی به گلوكوم مبتلا باشد و اين نشان می دهد كه معاينه چشم اهميت بسيار زيادی دارد.
چشم پزشك برای تشخيص گلوكوم بايد اقدامات تشخيصی زير را انجام دهد:
* حدت بينايی (Visual Acuity): در اين تست كه با استفاده از چارت های بينايی انجام می شود بينايی بيمار در فواصل متفاوت مشخص می شود.
* ميدان بينايی: در اين تست ديد كناری (محيطی) بيمار اندازه گيری می شود. با توجه به اينكه از دست دادن ديد كناری يكی از علائم گلوكوم است اين تست به تشخيص بيماری كمك می كند.
* اتساع مردمك: در اين تست با استفاده از قطره مردمك چشم بيمار متسع می شود و بدين ترتيب چشم پزشك ديد بهتری برای معاينه عصب بينايی پيدا می كند. بعد از معاينه ممكن است ديد نزديك تا چند ساعت تار باشد.
* تونومتری: در اين تست فشار مايع داخل چشم اندازه گيری می شود.
علائم آب سیاه
- كاهش ديد محيطی.
- مشكل در تطابق با تاريكی.
- ايجاد مشكل در تمركز روی كارهای نزديك.
- ايجاد هاله های رنگی اطراف نور.
- نياز به تغيير مكرر و زود به زود عينك.
- گلوكوم زاويه باز در ابتدا علامت خاصی ندارد. ديد طبيعی بوده و دردی وجود ندارد. با ادامه يافتن بيماری، بيمار متوجه می شود كه هر چند اشيايی را كه جلويش قرار دارند خوب می بيند ولی اشيايی را كه در كنار قرار داشته و بايد از گوشه چشم به آنها نگاه كند بخوبی نمی بيند.
- بيمار مبتلا به گلوكوم در صورت عدم درمان ممكن است ناگهان متوجه شود كه "ديد كناری" ندارد. درست مانند اين است كه دارد از درون يك لوله به اطراف نگاه می كند. ادامه يافتن بيماری ممكن است سبب از بين رفتن باقيمانده ديد حتی در مركز شده و بيمار كور شود.
علل ایجاد آب سیاه
امروزه فشار بالای داخل چشمی را یکی از عوامل خطر ایجاد آب سیاه می دانیم. ممکن است برخی شرایط و بیماری های دیگر احتمال بروز آب سیاه را افزایش دهند که عبارت اند از:
* سن: در افراد بالای ۴۵ سال آب سیاه شایع تر است(اگر چه این بیماری در افراد جوان تر هم رخ می دهد). بنابراین می توان گفت که احتمال پیدایش آب سیاه، با بالا رفتن سن افزایش می یابد.
* ارث: تمایل به پیدایش آب سیاه ممکن است موروثی باشد؛ به طوری که در برخی از انواع آن، احتمال ابتلا در افراد فامیل فرد مبتلا، بیشتر است.
* نزدیک بینی شدید (نمره عینک بیشتر از ۶)
* مرض قند (دیابت)
* استفاده طولانی مدت از کورتون جهت درمان ( به شکل قطره، پماد یا قرص)
* سابقه جراحی یا وجود ضایعات چشمی
* نژاد سیاه
* سردرد های میگرنی - بیماری های فشار خون
* کم بودن ضخامت قرنیه
انواع آب سیاه
گلوکوم زاویه باز اولیه
شایعترین نوع گلوکوم میباشد، جنبه ژنتیکی، خانوادگی و فامیلی و نژادی دارد. در سیاهپوستان ۳ برابر سفیدپوستان رخ میدهد. بعد از ۵۰ سالگی بروز میکند و تا مراحل آخر بیمار هیچ علامتی ندارند و در معاینات چکاپ کشف میشود. در این بیماری میدان بینایی به تدریج کوچکتر شده و در انتها بیمار فقط دید لوله ای دارد و فقط روبروی خود را میبیند. در معاینه پزشکی افزایش برای پیشگیری، خویشاوندان درجه اول افراد مبتلا باید بررسی شوند.
عوامل افزایش دهنده خطر
افزایش زیاد فشار داخل چشمی، افزایش سن، سابقه خانوادگی مثبت گلوکوم، نزدیکبینی دیابت، بیماری قلبی- عروقی، سیاهپوست بودن و بروز خونریزی دیسک چشم در افرادی که فشار داخل چشم بالاست، باعث افزایش احتمال بروز گلوکوم میشود.
درمان
درمان در مراحل اولیه داروهای خوراکی تیمولول، بتاکسولول و استازولامید- دروزلامید پیلوکارپسین و یا قطرههای نقرین اگر با این داروها فشار چشم بیمار طبیعی نشود لیزر درمانی یا عمل جراحی لازم میشود.
گلوکوم زاویه بسته حاد اولیه
این حالت وقتی رخ میدهد که بر آمده شدن محیطی عنبیه در زاویه اتاق قدامی چشم انسداد ایجاد کند و به این ترتیب کاهش خروج زلالیه باعث افزایش حاد فشار داخل چشم شود. افراد دوربین به علت اینکه از قبل، تنگی زاویه دارند همچنین افراد پیر به علت بزرگ شدن عدسی بیشتر به این حالت دچار میشوند.
علایم
این بیماری اکثرا بصورت حملهای است. و در یک چشم ظاهر میشود. حملات آن معمولا هنگام عصر به علت گشاد شدن نسبی مردمک و یا هنگام استفاده از داروهای گشاد کننده مردمک در معاینات پزشکی رخ میدهد. گلوکوم زاویه بسته حاد با شروع ناگهانی تاری دید شدید، درد طاقت فرسای چشم، قرمزی چشم، اشک ریزش و حساسیت به نور، دیدن هاله اطراف نور، تهوع، استفراغ مشخص میشود و در معاینه پزشکی فشار داخل چشم افزایش یافته و مردمک به نور پاسخ نمیدهد و گشادی نسبی دارد و قرنیه کدر شده است.
درمان
درمان گلوکوم زاویه بسته حاد یک فوریت پزشکی است. و فشار داخل چشم باید سریعا پایین آورده شود و بعد از آن درمان اصلی، جراحی است که جراحی روی هر دو چشم انجام میشود (در چشم غیر مبتلا برای پیشگیری جراحی انجام میشود. فشار داخل چشم را با دارو پایین میآورند.)
گلوکوم زاویه بسته تحت حاد
این بیماری نوع حاد است فقط حملات افزایش فشار داخل چشم در اینها مدت کمتری میماند و حالت راجعه دارد. حملات خودبخود رفع میشوند. گاه به فرم حاد تبدیل میشوند. علایم بیماری شامل حملات کوتاه مدت و راجعه درد، قرمزی، تاری دید یکطرفه همراه با دیدن هاله اطراف نور میباشد. درمانی مشابه نوع حاد است.
گلوکوم زاویه بسته مزمن
این بیماری نیز مثل نوع زاویه باز مزمن، با کاهش وسیع میدان بینایی تظاهر پیدا میکند. این بیماران هیچگاه دچار حملات افزایش فشار داخل چشم نمیشوند. درمان با جراحی است.
گلوکوم مادرازدی
این بیماری بر اثر ناهنجاری رشد ساختمان چشم ایجاد میشود. نوع ثانویه آن همراه با برخی بیماریهای مغزی مادرزادی دیده میشود (استورچ وبر- نورفیبروماتوز و سرخجه مادرازدی). تشخیص گلوکوم مادرزادی معمولا تا ۱ سالگی داده می شود. اشکریزش اولین و شایعترین علامت آن میباشد. علائم دیگر حساسیت به نور و کاهش شفافیت قرنیه است. و در معاینه پزشک افزایش فشار داخل چشم و بزرگ شدن کاپ اپتیک وجود دارد. در این بیماران قرنیه بزرگ میشود و چشم بزرگ میشود اصطلاحا چشم گاوی (بوفتالموس) میگویند. پارگی چشم با ضربه خفیف و کوری نتایج این بیماری است. درمان این گلوکوم جراحی است.
گلوکوم ثانویه
گلوکوم ثانویه علت افزایش فشار داخل چشم، بیماری چشمی دیگری میباشد. بیماریهای مانند کاتاراکت (آب مروارید)، در رفتگی عدسی، التهاب شبکیه (تومور چشمی) و مصرف کورتون ها (معمولا مصرف موضعی باعث گلوکوم میشود) و ضربه ها میتوانند باعث افزایش فشار داخل چشم و گلوکوم گردند.
درمان آب سیاه
این بیماری را نمیتوان معالجه قطعی کرد، اما علایم آن را میتوان کنترل نمود. در اکثر اوقات میتوان فشار چشم را با دارو تا حدی پایین آورد که از آسیب به عصب چشمی و از دست دادن احتمالی بینایی در آینده جلوگیری شود.
در صورتی که با قطرههای چشمی نتوان بیماری را کنترل نمود، میتواند از جراحی با لیزر کمک گرفت.
رشته های عصبی كه در نتيجه آب سياه از بين ميروند قابل بازسازی نيستند ولی درمانهای دارويی و جراحی ميتواند باعث توقف و يا كند شدن سير بيماری شود.
* درمان دارويی: شايعترين نوع درمان زودرس گلوكوم درمان دارويی است. داروهای گلوكوم بصورت قطره های چشمی و قرص تجويز می شوند. اين داروها به دو شكل سبب كاهش فشار داخل چشم می شوند. بعضی باعث كاهش توليد مايع در چشم شده و بعضی به تخليه بيشتر مايع از درون چشم كمك می كنند.
داروهای ضد گلوكوم ممكن است تا چند بار در روز تجويز شوند. بيشتر بيماران عوارضی نشان نمی دهند ولی بعضی از اين داروهای ممكن است سبب سردرد شده و يا بر روی اعضاء ديگر بدن عوارضی داشته باشند. قطره ها ممكن است سبب سوزش و قرمزی چشم شوند.
داروهای ضد گلوكوم بايد تا زمانی كه به كنترل فشار داخل چشم كمك می كنند مصرف شوند. از آنجا كه گلوكوم معمولا علامتی ندارد، گاهی بيماران داروی خود را قطع كرده و يا فراموش می كنند مصرف كنند.
* جراحي با ليزر: جراحي با ليزر به تخليه مايع از درون چشم كمك می كند. هر چند از اين روش می توان در هر زمانی استفاده كرد ولی معمولا بعد از آزمايش درمان دارويی بكار می رود. در بسياری موارد بيمار بايد بعد از جراحی ليزری نيز دارو مصرف كند.
* روش های جراحی رايج: در جراحی گلوكوم، هدف ايجاد محل خروج جديدی برای مايع داخل چشم است. هر چند چشم پزشك در هر زمانی ممكن است تصميم به جراحی بگيرد ولی معمولا اين كار را پس از شكست درمان دارويی و جراحی ليزری انجام می دهد.
جراحی در كلينيك يا بيمارستان صورت می گيرد. قبل از جراحی به بيمار داروهايی جهت آرام و شل شدن داده شده و سپس چشم توسط تزريق مواد بی حس كننده در اطراف آن بی حس می شود.
جراح قطعه كوچكی از بافت سفيدی چشم (صلبيه) را برمی دارد و اين باعث بوجود آمدن كانال كوچكی برای عبور مايع درون چشم می شود. سپس قسمت سفيد چشم كه برداشته شده است با لايه نازك و شفافی از ملتحمه پوشانده می شود. مايع از مجرای ايجاد شده و از زير ملتحمه ای كه روی آن را پوشانده عبور كرده و از چشم خارج می شود.
 
بايد بخاطر داشت كه با اينكه جراحی گلوكوم باقيمانده ديد بيمار را حفظ می كند ولی باعث بهبود ديد نخواهد شد. در واقع، ديد بيمار ممكن است به خوبی ديد قبل از جراحی نباشد، هر چند كه در صورت انجام ندادن جراحی در درازمدت، بيمار ممكن است ديد خود را كاملاً از دست بدهد.
برچسبها: آب سیاه چیست, گلوکوم چیست, علت ایجاد آب سیاه, علائم آب سیاه, درمان آب سیاه |
